Ticari İşlerde Temerrüt Zamanı ve Faize Etkisi

Ticari İşlerde Borçlunun Temerrüde Düşmesi ve Temerrüt Zamanı

Giriş

Ticari işlemler, her iki tarafın da ticaretle uğraştığı işlemler olarak tanımlanır ve genellikle daha hızlı ve daha dinamik bir yapıya sahiptir. Bu tür ilişkilerde, ödeme koşulları, borçlunun temerrüde düşüp düşmediği ve temerrüt zamanı önemli bir rol oynar. Borçlunun temerrüde düşmesi, yalnızca taraflar arasındaki ilişkinin değil, aynı zamanda ticaretin işleyişinin de düzgün bir şekilde devam edebilmesi için kritik bir konudur. Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Türk Borçlar Kanunu (TBK), borçlunun temerrüde düşme zamanını ve bu durumda uygulanacak hukuki sonuçları açıkça düzenlemiştir. Bu makalede, ticari işlerde borçlunun temerrüde düşmesinin zamanı ve bu sürecin hukukî boyutları detaylı şekilde ele alınacaktır.

Temerrüt Kavramı

Temerrüt, borçlunun, alacaklı tarafından belirlenen sürede borcunu yerine getirmemesi durumudur. Borçlunun temerrüde düşmesi, borç ilişkisinin hukuki sonuçlarını doğurur ve alacaklı, borçludan faiz talep etme hakkına sahip olur. Temerrüt, bir alacaklının borçludan beklediği ödeme yapılmadığı zaman devreye girer. Temerrüdün zamanı, Türk hukukunda borçlunun ödemeyi zamanında yapmamış olmasıyla belirlenir.

Ticari İşlerde Borçlunun Temerrüde Düşmesi

Ticari işlemler, ticari hayatın temel yapı taşlarını oluşturduğundan, borçlunun temerrüde düşme süresi, bu işlemlerin hızla yapılmasını sağlamak için oldukça önemlidir. Türk Ticaret Kanunu'nda ve Türk Borçlar Kanunu'nda bu durumun nasıl düzenlendiği ve hangi durumlarda temerrüdün geçerli olacağı belirli kurallarla ifade edilmiştir.

1. Süresinde Yapılmayan Ödeme

Ticari işlerde borçlunun temerrüde düşmesi, genellikle borçlunun ödemeyi belirtilen süre içinde yapmamasıyla gerçekleşir. Bu süre, taraflar arasındaki sözleşmede ya da ticaretin genel koşullarına göre belirlenebilir. Eğer taraflar arasında özel bir ödeme süresi kararlaştırılmamışsa, Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'nun hükümleri devreye girer.

Türk Ticaret Kanunu Madde 1530 ve Türk Borçlar Kanunu Madde 88'de, ödeme süresi belirlenmemişse, alacaklı borçludan derhal ödeme talep edebilir. Ödeme süresi kararlaştırılmışsa, borçlu, bu sürenin sonunda temerrüde düşer. Örneğin, bir ticari alım satım sözleşmesinde ödeme süresi 30 gün olarak belirlenmişse ve borçlu bu sürede ödeme yapmazsa, temerrüt durumu ortaya çıkar.

2. Temerrüt Bildiriminin Yapılmaması Durumu

Bazı durumlarda, temerrüt borçlunun ödememesiyle otomatik olarak meydana gelmez. Yani, temerrüt için alacaklının borçluya bir bildirimde bulunması gerekebilir. Borçlunun temerrüde düşebilmesi için, alacaklının borçluya ödeme yapmaması halinde, temerrüt için bildirimde bulunması gerekebilir. Türk Borçlar Kanunu'na göre, "temerrüt bildirimi" olmadan temerrüt durumu oluşmaz. Ancak ticari ilişkilerde bu genellikle uygulanmaz, çünkü ticari hayatın hızlı işleyişi, temerrüt bildirimine gerek duymadan faiz uygulamasını gerektirir. Bu da ticari ilişkilerde, temerrüt zamanının, ödeme süresinin tamamlanmasıyla birlikte otomatik olarak başlamasını sağlar.

3. Ticari İşlerde Temerrüdün Başlangıç Zamanı

Ticari bir alacak söz konusu olduğunda, temerrüt başlangıç zamanına dair önemli hükümler vardır. Türk Ticaret Kanunu'nun 1533. maddesi, ticari alacaklar için temerrüdün başlangıcını, alacaklının borçluyu ödeme için belli bir süre tanıması ve sonrasında ödeme yapılmaması olarak düzenler. Bu düzenleme, ticari ilişkilerde daha esnek bir yaklaşım sunar ve zamanında yapılmayan ödemeler için alacaklıya faiz talep etme hakkı verir. Burada, temerrüt süresi, borçlunun ödeme yapmaması ile başlar ve alacaklı, faiz talep etme hakkını elde eder.

4. Temerrüt ve Faiz

Temerrüt durumunun başlamasıyla birlikte, borçlunun ödememesi durumunda, alacaklı faiz talep etme hakkına sahiptir. Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'na göre, temerrüdün başlangıcından itibaren faizin işlemeye başladığı kabul edilir. Faiz oranı, ticari işlerde genellikle taraflarca belirlenmiş olsa da, belirlenmemişse yasal faiz oranları uygulanır.

5. Temerrüt Sonrası Borçlunun Yükümlülükleri

Borçlu temerrüde düştüğünde, alacaklı faizin yanı sıra, alacağına karşılık tazminat talep etme hakkına da sahip olabilir. Bu durum, borçlunun sözleşmeye aykırı hareket etmesi ve alacaklının zarar görmesi halinde geçerlidir. Temerrüt durumunun devam etmesi, borçlunun ödeme yapmadığı her gün için faiz ve tazminat talep edilmesine olanak sağlar. Ayrıca, temerrüt durumunda borçlunun sözleşmeye sadık kalması beklenemez; bu da alacaklının, sözleşmeyi feshetme hakkı doğurur.

Sonuç

Ticari işlerde borçlunun temerrüde düşmesi, ticaretin düzenli işleyişi için kritik öneme sahiptir. Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu, temerrüdün ne zaman başlayacağını ve bu durumun nasıl hukuki sonuçlar doğuracağını açıkça belirtmiştir. Temerrüt, borçlunun ödemeyi zamanında yapmaması ile başlar ve alacaklıya faiz talep etme hakkı tanır. Faiz talebi, temerrüt tarihinden itibaren işlemeye başlar ve ticari ilişkilerdeki ödemelerin zamanında yapılmasının sağlanması açısından oldukça önemlidir. Bu düzenlemeler, ticari hayatın hızını artırırken, aynı zamanda tarafların haklarını güvence altına alır.