Sebepsiz Veya Haksız Yere İşten Çıkarılan İşçinin Hakları
Sebepsiz Veya Haksız Yere İşten Çıkarılan İşçinin Hakları
İş hayatında sıklıkla karşılaşılan durumlardan birisi, işçinin sebepsiz yere işten çıkartılmasıdır. Bu şekilde işveren tarafından işten çıkartılan işçinin elbette Kanun nezdinde birçok hakkı bulunmaktadır.
Öncelikle işten çıkarılma durumuna hukuken iş sözleşmesinin feshi denmektedir. Sözleşmenin işveren tarafından feshi durumunda eğer bu fesih herhangi bir nedene dayanmıyor veya haksız yere yapılıyorsa bu noktada işçinin sahip olduğu haklara değinmek gerekir.
- İşe İade Hakkı
İşten çıkartılan işçinin çalıştığı işyerinde belirsiz süreli iş akdiyle çalışıyor olması, 6 aydan fazla kıdeminin bulunması ve işyerinin veya aynı işverene ait farklı işyerlerinde toplam 30 ve üzeri kişinin çalışıyor olması durumunda iş akdi feshinin haksız ve geçersiz olması durumunda işe iade hakkı bulunmaktadır.
İş akdi eğer soyut ifadelerle, örneğin , “performans yetersizliği”, “sektörde daralma” gibi sebeplerle işçinin savunması alınmadan ve alternatif bir çözüm denenmeden feshedilirse haksız fesih söz konusu olur. Veya işçinin işlemediği bir suçu işlemiş gibi muamele görüp işten çıkartılması, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı hariç savunmasının alınmadan işten çıkartılması durumlarında da geçersiz fesih söz konusudur.
Bu durumda işçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren 1 aylık süre içerisinde işverenin bulunduğu yer mahkemesinde kurulu bulunan “arabuluculuk bürosuna” başvurarak işe iade talep eder. Burada uzlaşılmazsa uyuşmazlık iş mahkemesine taşınır.
Feshin geçersiz olduğunun tespiti halinde işveren, kararın kesinleşmesine müteakiben işçinin 10 gün içinde yapacağı başvuruya istinaden işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır. Aynı zamanda Kanun gereği bu süreçte işçinin boşta geçen süreleri için 4 aylık maaşı tutarında tazminat ödemek durumundadır. İşveren, işçinin başvurusuna rağmen işçiyi işe başlatmazsa ek olarak 4 brüt maaş tutarında bir tazminat daha öder. Uygulamada genellikle feshin geçersizliği tespit edildikten sonra işverene yapılan başvuru üzerine işverenin doğrudan 8 maaşlık tazminatı ödeyerek işçiyi işe başlatmadığı görülmektedir.
- Kıdem Ve İhbar Tazminatları İle Diğer İşçilik Alacakları
İş akdi işveren tarafından feshedilmesine rağmen işçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödenmemişse bu tazminatların fesihle beraber ödenmesi zaruri olduğundan işçi işverenden derhal bu alacakları talep edebilir. Aynı zamanda eğer işçi bizzat kendisi haklı sebeple iş akdini feshederse de kıdem tazminatına hak kazanır. Bu haklı sebepler işverenin ücretini gerektiği gibi ve zamanında yatırmaması, sigorta primini düşük göstermesi, izin kullandırmaması, ayrımcılık, işyerinde kötü muamele, taciz, aile üyelerine hakaret gibi durumlardır. Aynı zamanda kadın işçi evlilik, erkek işçi de muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş akdini feshederse kıdem tazminatına hak kazanır. Belirtmek gerekir ki işçinin iş akdini kendisinin feshettiği hiçbir durumda işçiye ihbar tazminatı ödenmez.
Kullandırılmayan yıllık izin ücretleri, ödenmemiş fazla mesai ücretleri, prim alacakları ve benzeri işçilik alacakları da işverenden talep edilebilir.
Kıdem ve ihbar tazminatlarıyla işçilik alacaklarının işverenden talep edilmesi, ilk olarak işverenin bulunduğu yer mahkemesi arabuluculuk bürosuna başvurmakla; arabuluculuktan sonuç alınmazsa iş mahkemesine uyuşmazlığı taşımak suretiyle olur. Belirtmek gerekir ki tüm bu talepler iş akdinin sonra ermesinden itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
